Voorproevers

Is het tegenwoordig makkelijker om gehackt te worden? Door de komst van artificiële intelligentie? Of misschien omdat we een groot deel van onze gegevens gratis en voor niets op sociale media delen? Inti De Ceukelaire, ethisch hacker en cybercrime onderzoeker, wil ons waarschuwen in zijn voorstelling 'Cyber charlatan'. Te zien op het Flanders Next festival.

Gaan we ooit aardappels kunnen kweken op Mars, zoals Matt Damon in 'The Martian'? Zullen we ooit contact maken met buitenaards leven, zoals in '3 Body Problem'? En worden we ooit cyborgs zoals 'The Terminator'? Het antwoord op die vragen: misschien ooit. En dat is ook de titel van de nieuwe podcastreeks van Het Geluidshuis. Over sciencefiction die misschien ooit wel werkelijkheid kan worden. Met scifi verhalen en de feiten erachter. Leen Renders en Kurt Beheydt zijn twee van de makers.

West-Europa en Amerika hebben een deel van hun welvaart te danken aan de slavenhandel en de slavenarbeid. Ook België heeft een slavernijverleden. Of beter: de Zuidelijke Nederlanden, want in de Oostenrijkse tijd werd vanuit Oostende slavenhandel georganiseerd, en enthousiaste beleggers probeerden er goed geld aan te verdienen. Stan Pannier vertelt in zijn boek 'Beleggen in Bloed' het verhaal van de schatrijke bankier Frederik Romberg, actief in de trans-Atlantische slavenhandel.

Europa is, zoals altijd, in verandering. Maar wie nu door het oude continent reist, krijgt allicht de indruk dat we in een nieuwe stroomversnelling zijn beland. Als houvast schreef Timothy Garton Ash het boek 'Europa in 7½ hoofdstukken'. Garton Ash is historicus, hoogleraar Europese Studies én hij stond op de eerste rij bij een aantal belangwekkende gebeurtenissen. Annelies Beck sprak met hem.

Moeten slechte films zo snel mogelijk vergeten worden? Niet als het van Jan Verheyen afhangt. Hij kan er intens van genieten. De ramptoerist in hem bracht ons eerder al 'De Nachten van de Wansmaak' en nu is er 'Het beste van het slechtste'. Over rampenfilms die zelf een ramp zijn, Hollywoodsterren die in twijfelachtige monsterproducties terechtkomen, sensatiezoekende documentaires en ook één Vlaamse film.

Iedereen heeft een lievelingsgerecht. En vaak is dat een klassieker, zoals witloof met hesp en kaas. Maar waar komen die culinaire evergreens vandaan? En zijn ze eigenlijk wel zo klassiek? Greet Draye en Yves Segers gingen samen met culinair-historische collega's op zoek naar het verhaal achter vijftig Vlaamse keukenklassiekers. Van Asperges à la flamande tot Zondags ontbijt.

We besteden steeds meer tijd en geld aan ons uiterlijk. Ons schoonheidsideaal wordt steeds dwingender en dat is een probleem voor elk van ons, maar we kunnen er ook iets aan doen. Hoe? Dat kan je lezen in het boek 'Lelijke mooie wereld' van Giselinde Kuipers. Zij is hoogleraar cultuursociologie en doet al 15 jaar onderzoek naar schoonheid. Ze schreef dit boek als een manifest. Toen ze ziek werd, werd het bovendien persoonlijk.

Over weinig figuren uit de recente geschiedenis is er zoveel inkt gevloeid als over Donald Trump. Toch voegt Chams Eddine Zaougui, kenner van autoritair leiderschap, er nog een boek aan toe met een eigen invalshoek. Hij zoomt in op de talenten en vaardigheden van een president die, hoewel volgens velen ongeschikt voor het ambt, op vele vlakken wél succesvol is. Wat maakt van Trump een echte machtskunstenaar?

Psychedelica, doorgaans geassocieerd met feesten, flippen en trippen, worden steeds vaker gebruikt in een therapeutische context. Hoewel vaak nog illegaal, betekent het gecontroleerde gebruik van psychedelica als psilocybine (paddo's), LSD, MDMA en DMT (ayahuasca) voor sommigen een uitweg bij depressie, angststoornissen, trauma of existentieel lijden. Journalist en ervaringsdeskundige Jonas Boel praatte voor zijn boek 'Verruimde geesten' met gewone mensen over hun buitengewone ervaringen.

Beate Völker doet al jaren onderzoek naar vriendschap. Een onderzoeksdomein dat lang een onderschoven kindje leek te zijn, in tegenstelling tot onderzoek naar andere relatievormen. Nochtans zijn vriendschappen uniek en in deze tijden belangrijker dan ooit. Hoe ontstaan vriendschappen? Wat maakt ze duurzaam? Hoeveel vrienden moet je hebben? Wat met vriendschapsverlies? Wat met de invloed van sociale media en AI op vriendschapsbanden?

In zijn beeldverhaal 'Ada' neemt Michaël Olbrechts de lezer mee naar een onherbergzaam eiland in de Noordelijke IJszee, Wrangel Island, waar anno 1921 ijsberen, poolvossen en walrussen plots opgeschrikt worden door een expeditieteam met dollartekens in de ogen. Olbrechts geeft met zijn boek ook een stem aan een door de geschiedenis vergeten heldin: Ada Blackjack.

Kan één mens zowel ondernemer, zwemkampioen, ballonvaarder, soldaat, Amerikaan én Vlaming en verzetsheld tegelijk zijn? Blijkbaar wel, als we Leen Huet mogen geloven. Zij schreef het ongelooflijke verhaal op van Martial Van Schelle, wiens te korte leven tussen 1899 en 1943 nog altijd meer avonturen kent dan de meest avontuurlijke mensen die we kennen.

Solidariteit, ooit was het een revolutionair begrip, nu lijkt het veranderd in een leeg moreel cliché. Wat betekent solidariteit vandaag nog? Is solidariteit hetzelfde als broederlijkheid? Is het nog echt als het afdwingbaar of verplicht is? Met wie of wat kan je allemaal solidair zijn? Dat zijn vragen voor René ten Bos. Hij schreef een kleine filosofie van solidariteit.

Psychische problemen zijn uiteraard niet exclusief hedendaags. Al in de late middeleeuwen wist men dat zotheid in het hoofd zat. Of de buik. Of nog elders. En men had zo zijn eigen manieren om die te bestrijden. Op het schilderij 'De keisnijding' van Jeroen Bosch zie je zo'n remedie uitgebeeld. Voor Wendy Wauters was die keisnijding een aanzet om het laatmiddeleeuwse denken over lichaam en geest te onderzoeken. Ze schreef een boek over vermalen lichamen, geslepen neuzen en herbakken hoofden.

In 'Antizionisme. Een Joodse geschiedenis' onthult Benjamin Moser een onderdrukte traditie die het Joodse denken generaties lang heeft gevormd. Aan de hand van kunstenaars, rabbijnen, dichters, advocaten, activisten, journalisten en politici schetst Moser een lijn van Joodse dissidenten die – vaak met ernstige persoonlijke gevolgen – de morele en politieke implicaties van het zionisme onder ogen zagen.

Nonnen die een eigen taal ontwikkelden om zo toch baanbrekend theater te kunnen maken, mannen die vrouwen speelden en omgekeerd, verhalen die jonge meisjes moesten leren om vooral veel dingen niét te doen. In de podcast 'MAiNSTREAM' van Anke Van Meer en Ella Van Eynde hoor je bijzondere verhalen over vrouwen en vrouwelijkheid in de theatergeschiedenis. Ze praatten met makers en spelers en met theaterwetenschapper Edith Cassiers.

Wat als je een jaar niet kan slapen? Wat gebeurt er dan met je hoofd en je lijf en je leven? We lezen het in ‘Het vormeloze ongemak’ van Samantha Harvey, Britse schrijver van het veelvuldig bekroonde ‘In Orbit’. Ze kon een jaar lang niét slapen, wat ze ook probeerde, en al schrijvend vertelt ze dat verhaal en zoekt ze een weg in die slapeloosheid. Annick Ruyts, maakte als 'slapeloze’ ervaringsdeskundige ooit een programma over het onderwerp. De geknipte gast om het boek te lezen en bespreken.

Zeeland: een dichtbij stuk Nederland voor wie zijn strandvakantie graag wat rustiger heeft, met een uniek landschap en een bewogen geschiedenis. Die héle geschiedenis zit nu in het boek 'Zeeland' van Flip van Doorn. Hij begint bij Krijn, een Neanderthaler en eindigt bij Hedwige, een hertogin die haar naam gaf aan een polder die nu teruggegeven is aan de zee. En daartussen boeren, natuurgodinnen en slavenhandelaars.

Miles Davis zou dit jaar honderd geworden zijn. Voor Lies Steppe van Klara de gelegenheid om een reeks van negen afleveringen over zijn leven en werk te maken: 'Miles. Badass & Jazzicoon'. Met natuurlijk véél muziek, en elke aflevering een Milesfan, want hij blijft natuurlijk een inspiratiebron in veel domeinen.

Katrin Swartenbroux, bijna veertig, chronisch online, een kind van haar tijd, beschrijft de kleine rituelen en grote verwachtingen van het moderne leven. Een leven waarop we krampachtig grip willen krijgen, terwijl de belangrijkste dingen tussen onze vingers door glippen. Wanneer ben ik een goed mens? Moet ik mijn tijd nuttig en efficiënt doorbrengen? Hoe wapen ik me tegen de chaos van het bestaan?

We associëren Ieper met de Eerste Wereldoorlog, maar de stad heeft ook een rijk middeleeuws verleden. Daarvan getuigen ook de vele archeologische vondsten die nu te zien zijn op de expo 'wOnderland' in het Yper Museum. Onderzoeker Hannelore Franck vertelt hoe diverse wetenschappelijke disciplines, van DNA-analyse tot archeobotanie, een nieuw licht laten schijnen op deze vondsten én op het leven in het middeleeuwse Ieper.

Net buiten Amsterdam ligt een gifbelt, verstopt onder een groot natuurgebied. Als je er rondwandelt, merk je er amper iets van. Maar niet eens zo diep onder de klei en het riet ligt chemisch afval. Schrijfster Bibi Dumon Tak bracht er een hele zomer door, al wandelend en schrijvend. Dat verslag kan je nu lezen in 'Zomer op de gifbelt', een boekje waarin ze zich vragen stelt over de zorg die mensen dragen voor hun leefomgeving – of juist niet.

Matthias Declercq, schrijver, journalist, stadsbewoner, gaat op zoek naar een antwoord op een vraag die hem allang bezighoudt: hoe is het leven in de echte wildernis? Hij besluit een dorpsgenote die in de jaren zestig naar Alaska emigreerde op te sporen. Hij belandt in Tanana, een onooglijk dorpje in het geografische hart van de uitgestrekte wildernis, omringd door bossen, bergen en moerassen. Hij raakt onder de indruk van de machtige natuur, maar ook van de bijzondere bewoners.

Hoor je die alarmbel? Die rinkelt al een hele tijd in scholen, bibliotheken en de boekenwereld. Jongeren lezen niet meer. Maar klopt dat wel? Literatuurwetenschapper Jeroen Dera deed onderzoek naar ontlezing bij jongeren en schreef er 'De spagaat' over. Wat blijkt: jonge lezers zitten in een spagaat – tussen de wens om te lezen en de werkelijkheid waarin dat niet altijd lukt.

Tien procent van de mensen hoort stemmen. In haar bekroonde documentaire 'Mijn woord tegen het mijne' filmt Maasja Ooms vijf mensen die met dit fenomeen leven in een therapeutische setting. Een psychiater – die voor ons niet in beeld is – voert een gesprek over, maar ook mét, hun stemmen. 14 september te zien op VRT Canvas en VRT MAX. Op 16 september om 20u kan je online vragen stellen aan de psychiater en enkele stemmenhoorders uit de film. Link voor dit nagesprek op de website In-Spraak.be

Kunnen we nog plezier maken op de rand van een vulkaan die op uitbarsten staat? Dat gevoel is ook u vast al eens bekropen. Er is vanalles aan de hand in de wereld, maar hoe moeten we daar als mens mee omgaan? Hoe doen we het goede? Wat is eigenlijk het goede? En wat is een mens? Overschatten we onszelf niet? Filosoof Frank Meester gidst ons, met de hulp van zijn teckel, in zijn boek 'Ook maar een mens'.

Hij gaf zijn naam aan het 'Plan De Man', het Plan van de Arbeid dat de socio-economische crisis van de jaren '30 moest aanpakken. Hij was één van de grote denkers van het Europese socialisme. Toch werd hij na de Tweede Wereldoorlog veroordeeld voor collaboratie met de Bezetter. Hoe kan dat? Mieke van Haegendoren schreef de biografie van Hendrik De Man, visionair of verrader?

Op een dag was zelfs de lijst met verboden boeken verboden. De geschiedenis van het verboden boek heeft nog meer wonderlijke kronkels en Floris Bernard schreef er een boek over. In 'Lees dit boek niet!' vertelt hij wat lezen zo gevaarlijk maakt, en waarom autoriteiten bang zijn van boeken.

In 1992 ging de laatste Limburgse mijn dicht. En zo kwam een einde aan tachtig jaar geschiedenis. Een bewogen geschiedenis van voorspoed en kameraadschap, maar ook van rampen en stakingen. Een migratieverhaal ook. Lien Vande Kerkhof maakte voor Het Belang van Limburg een podcastreeks over de Limburgse mijnen. Ze groef daarvoor ook in haar eigen familiegeschiedenis. Want heeft niet elke Limburger een link met dat mijnverleden?

De ratten van de lucht zijn ze. Voederen verboden. Verspreiders van ziektes en ze trekken zwerfvuil aan. Zo kennen velen de (stads)duif. Met dank aan de stadsdiensten die deze mededelingen duchtig verspreiden. Maar het is niet de mening, noch de ervaring van Irwan Droog. Hij schreef het boek 'Duif', dat leest als een pleidooi voor onze gevederde stadgenoot.

Het leven achter de muren van de gevangenis kennen we alleen uit films of uit nieuwsberichten over stakende cipiers, overbevolking en de occasionele ontsnapping. Hoe gaat het er echt aan toe achter die hoge, dikke muren van de Begijnenstraat? Daar geeft Femke Brosens antwoord op in haar boek ‘Dagboek van een cipier’. Verhalen, indrukken, bespiegelingen opgedaan tijdens haar eerste jaar als penitentiair bewakingsassistent.

Flaneren: in Van Dale staat het als “drentelen, genoeglijk en doelloos rondslenteren”. Maar voor schrijver Christiaan Weijts is het veel meer dan dat. Het is een levenshouding en uit dat rondkijken en nadenken over de mensen, dingen, fenomenen en evoluties die hij ziet, puurt hij gedachten, meningen, mijmeringen en inzichten. Die essays – over traagheid, ChatGPT, carnaval, zelfscankassa’s, ... – zijn uitgezwermd en opnieuw bij elkaar aangekomen in het boek ‘Flaneren kun je leren’.

Arthur Schopenhauer (1788-1860) staat vooral bekend om zijn pessimisme, misantropie en vrouwonvriendelijke uitspraken, maar de kern van zijn denken blijft vaak onderbelicht. Centraal daarin staat de wil tot leven: een blinde, doelloze, tijdloze en universele kracht waarvan alles doordrongen is. Leni Franken legt in haar boek 'Arthur Schopenhauer. Dwarsdenker in mineur' legt uit waarom zijn werk nog het lezen waard is.

Vijftien jaar na de start van de Arabische Lente en ruim tien jaar na het ontstaan van Islamitische Staat hangt de schaduw van die periode nog over ons land. Er zijn alleen al uit België 500 strijders vertrokken naar Syrië of Irak. Sommige van hun vrouwen wonen intussen weer in ons land. Waarom zijn ze ooit vertrokken? Wat hebben ze daar gedaan? Zijn ze gevaarlijk en zijn ze dat ooit geweest? Philip Heymans heeft vier van hen kunnen spreken en het resultaat is de podcast ‘Vrouwen van IS’.

Wanneer de negentienjarige Bent Van Looy niet in het repetitiekot te vinden was, zat hij wel in de bibliotheek. Daar leende hij een boek uit dat hem toen recht in de ziel raakte: 'De Eeuwige Jachtvelden', het romantische debuut van cultschrijver Nanne Tepper. Intussen valt het met de Weltschmerz van Bent wel mee, maar Tepper bleef er een leven lang mee worstelen. Over dat tragische veel te korte leven schreef Lodewijk Verduin het boek 'Zo rijk en allesverpletterend'.

Wie aan een vioolbouwer denkt ziet misschien een gebogen grijsaard op een krakkemikkig zoldertje voor zich. Uit edele blokken hout zaagt, schaaft en vernist hij een instrument tevoorschijn dat beter kan zingen dan de meest uitgeslapen nachtegaal. Baptiste Argouarc’h is vioolbouwer. Of hij aan dit beeld beantwoordt kom je te weten in de podcast die zijn partner Rina Govers maakte. Ze volgt hem een jaar lang tijdens de restauratie van een Stradivarius. Om zijn passie en metier beter te begrijpen.

Iedereen kent de iconische silhouetten van Jip en Janneke. Ook Pluk van de Petteflet kunnen we ons in een handomdraai voor de geest halen. Of Otje. De vrouw die het geniale universum van Annie M.G. Schmidt met inkt en penseel nog dikker in de verf zette, heette Fiep Westendorp. Ze was een teruggetrokken mysterie, blijkt uit het boek 'FIEP. Leven en werk van Fiep Westendorp', waarin ook haar minder bekend illustratiewerk aan bod komt. Annette Portegies is een van de auteurs.

Welke keuzes heb jij vandaag gemaakt omtrent je lijf? Welke kleren heb je aangedaan? Heb je een afspraak gemaakt voor een botox-injectie? Ben je gaan sporten? Al die keuzes worden ingegeven door héél veel factoren en door heel dwingende schoonheidsidealen, dus misschien zijn we wel minder vrij dan we denken, én misschien moeten we daar dringend iets aan doen. Dat is waar Tatjana Almuli over schrijft in ‘Tot lijf gemaakt’. Een heel noodzakelijk boek.

In de podcast 'Vrouwen des Huizes' leren we twee vrouwen uit de nieuwe tijd van dichtbij kennen, hertogin Anna van Croy (1564–1635) en gravin Marie Catherine van Merode (1743–1794). Hun dagen waren zéér gevuld, en niet enkel met borduren in een torenkamer. Vooral ook met het beheren van een patrimonium en met familiezaken. Historici Mirella Marini en Freeke De Meyer vertellen er alles over. Met niet alleen aandacht voor upstairs voor ook voor downstairs: bedienden, keukenmeiden, kamervrouwen.

Hoe komt het dat we zo weinig weten over Afrika en er toch een uitgesproken mening over hebben? Hoe komt het dat veel van die aannames niet bepaald in het voordeel van de Afrikanen zijn? In hun boek 'Afrika: Het abc van het cliché' leggen Barbara Rottiers en Annick De Rop de bestaande clichés onder een vergrootglas. Is Afrika echt arm? Hebben alle Afrikanen nu echt zo'n geweldig gevoel voor ritme? Wil iedereen in Afrika naar Europa komen? En hoe kijken Afrikanen naar zichzelf?

In haar boek 'De pijnparadox' ontrafelt anesthesioloog en pijnspecialist Monique Steegers hoe pijn in het vrouwenlichaam ontstaat en werkt: hoe hormonen, het zenuwstelsel, de genen en het immuunsysteem een rol spelen, waarom pijn anders kan worden ervaren dan bij mannen, en waarom standaard medische kennis tekortschiet. Eeuwenlang gold het mannelijke lichaam als norm, met gevolgen die nog elke dag voelbaar zijn.

De 'Godmother van Nederland'. Als je die woorden hoort, ben je benieuwd. Misschien nog meer benieuwd dan wanneer je de 'Godfather' zou horen, toch? In de podcast 'Ze noemen haar de Godmother' zoekt Gabriella Adèr uit of de in 2024 in Colombia gearresteerde Aura C. wel degelijk één van de grote drugsbazen van Nederland is. En terwijl Adèr meer te weten probeert te komen over het leven van Aura, komt ze verschillende vrouwen in de onderwereld op het spoor.

Met vrachtwagens, fietsen, vliegtuigen, boten, riksja’s of motoren lappen ze vooroordelen, tradities en wetten aan hun laars. Overal ter wereld gaan moedige vrouwen op pad. Ze dagen rolpatronen uit, veranderen hun omgeving, verwerven onafhankelijkheid. Trui Hanoulle heeft deze 'Baanbreeksters' opgezocht, gefotografeerd en hun verhalen opgetekend. Zoals dat van Barbara, mecanicien bij het Britse leger in WO II, of Mahnaz, truckchauffeur in Iran.

Is de ruimte eindig of oneindig? Is het verschil tussen ons en God dat wij eindig zijn en God oneindig is? Of bestaat oneindigheid alleen in de fictie van wiskundigen die beweren dat je kan blijven tellen en nooit moet stoppen? Filosoof Victor Gijsbers schreef een boek over 'Oneindigheid' en noemt het 'een filosofische gids'. Waarom heeft het zin om na te denken over oneindigheid?

Schrijfster Kathleen Vereecken meent het begin van een historische roman in handen te hebben, met een voormoeder als inspirerende spilfiguur. Tot dat zorgvuldig opgebouwde verleden scheurt: een cruciale schakel in haar stamboom blijkt niet te kloppen. Verwondering slaat om in achterdocht. Wat is feit, wat is doorvertelde fictie? De roman werd een non-fictieboek: 'De beste families'. Over hoe familieverhalen ontstaan, worden doorgegeven en ons zelfbeeld vormen.