De verrekijkers

Wie geopolitiek zegt, zegt economie! Want de economische belangen bepalen meer dan ooit de (geo-) politieke agenda. Kijk naar hoe Trump de wereld bestiert of hoe China speurt naar zeldzame aardmetalen. Elk land heeft zo zijn eigen economische agenda. Kijk ook naar de conflicten in de wereld: van de oorlog in Oekraïne tot de Straat van Hormuz, achter elk conflict speelt economie een prominente rol. Kobe en Björn praten met onderzoeker Sjorre Couvreur, auteur van ‘Tussen macht en moraal'.

De klimaatverandering is nog nooit zo voelbaar geweest als deze zomer: langdurige extreme hitte, hittedoden en natuurbranden. “De mens heeft nooit iets anders gekend dan een voorspelbaar klimaat. Die voorspelbaarheid zijn we kwijt aan het geraken”, zegt klimaatwetenschapper Valerie Trouet. Kunnen we het tij nog keren? En vooral: hoe dan? Kobe Ilsen en Björn Soenens zoeken uit hoe we met die nieuwe realiteit moeten omgaan.

“Meer dan 90% van de ziekenhuizen, scholen en burgerinfrastructuur in Gaza is verwoest”, zegt Midden-Oostenexpert Brigitte Herremans. Een jaar na het zogenaamde staakt-het-vuren lijkt Gaza steeds meer uit de media te verdwijnen. Maar hoe is de situatie er vandaag? Is er daadwerkelijk iets veranderd? Hoe liggen de geopolitieke verhoudingen intussen? En is er nog hoop op verbetering? Kobe Ilsen en Björn Soenens gaan dieper in op de dramatische situatie in Gaza.

"De extreme armoede en kindersterfte in de wereld is de voorbije 25 jaar gehalveerd. Dat is ongezien!", zegt Alexander De Croo, hoofd van het VN-Ontwikkelingsprogramma. En toch waren er nog nooit zoveel gewelddadige conflicten en autoritaire dictators die de macht opeisen. Hoe valt dat te rijmen? Welke krachten spelen? Wat zijn de nieuwe geopolitieke verhoudingen? En welke rol is nog weggelegd voor de VN? Björn Soenens en Kobe Ilsen vragen het aan de Belgische ex-premier.

De VS bestaan 250 jaar. Moeten we feesten? "Het is een verjaardag die verdient om gevierd te worden", zegt VS-expert Bert De Vroey, "maar je hebt niet het gevoel dat de VS nu op de weg zitten van méér vrijheid, gelijkheid, of democratisering. En dat is de tragiek van het land. De VS hebben grote stappen vooruit gezet in hun geschiedenis, maar onmiddellijk erna ook veel stappen achteruit. Denk aan de afschaffing van de slavernij, met daarna de segretatiewetten. Of de opkomst van Trump na Obama."

Terwijl de VS en Iran tot een akkoord proberen te komen, blijft Israël Libanon onophoudelijk bombarderen. "Het Libanese leger behoort tot de zwakste ter wereld en dat wordt bewust zwak gehouden", zegt journaliste Layla El-Dekmak. "Dat komt door de Amerikaanse Naval Vessel Transfer Act uit 2008. Die zegt dat de VS geen wapens mogen leveren aan landen in het Midden-Oosten die Israël kunnen bedreigen." In dat vacuüm groeide Hezbollah uit tot een invloedrijke militaire en politieke speler.

Joris Luyendijk was jaren een van dé topjournalisten in Nederland. Tot de Oekraïne-oorlog. Dat was een persoonlijk keerpunt. Weg journalistenkaart, eindelijk vrij! Zo zegt hij zelf: "Als journalist kan je geen enkel standpunt hebben. Je publiek moet altijd kunnen denken dat je neutraal bent. Maar rond de oorlog in Oekraïne wil ik helemaal niet neutraal zijn." Heeft de journalistiek zijn nut dan verloren? En moet je de journalistiek soms verlaten om beter gehoord te worden?

Cuba! Wat een paradijselijk eiland zou kunnen zijn, is een land in diepe ellende. Het zit vast in een Amerikaanse wurggreep, de geldstroom vanuit Rusland is drooggelegd en China ligt op vinkenslag om Cuba toe te voegen tot hun nieuwe zijderoute. En voor de Cubanen gaat de situatie van kwaad naar erger: er is geen energie, geen vrijheid, geen toekomstperspectief. "Het land wordt steeds meer uitgeknepen en er is een humanitaire crisis gaande", zegt Latijns-Amerikacorrespondente Nina Jurna.

Wereldwijd groeit de populariteit van extreemrechts, terwijl links de opmars van ‘woke’ beleeft. Vaak wordt gedacht dat uiterst rechts dat begrip heeft bedacht, maar volgens politicoloog Cas Mudde is het een creatie van de media: “De New York Times lijkt geobsedeerd te zijn door het onderwerp. Vrijwel dagelijks verschijnen er artikels met titels als: “Ik was links, en nu ben ik rechts.” Maar waar gaat dat eigenlijk over?” Samen met Kobe en Björn scheidt hij de vooroordelen van de feiten.

Pakistan als vredesbemiddelaar tussen Iran en de VS? Het lijkt onlogisch en toch is net dat aan het gebeuren. Waarom neemt Pakistan die rol op? Hoe hebben zij het vertrouwen van de VS en Iran gewonnen? En wat probeert Pakistan er mee te winnen? We weten weinig van het land en wat we weten is doorspekt met verhalen over aanslagen, terrorisme en moslimextremisme. Björn en Kobe analyseren samen met regio-expert Gie Goris de geschiedenis en geopolitieke situatie van Pakistan.

Zijn wij als Europeanen “zondagskinderen”? Zo noemt schrijfster en journaliste Caroline de Gruyter de generatie die opgroeide in een vreedzaam Europa en vrede vanzelfsprekend vond. Maar wat nu oorlog opnieuw dichterbij komt? In 'De verrekijkers' praten Kobe en Björn met haar over defensie, de afhankelijkheid van de VS en Europa’s plaats in de wereld. “Europa is het enige werelddeel dat reguleert in het belang van de burger.”

De regionale verkiezingen blijven nazinderen in het Verenigd Koninkrijk. Labour is zwaar afgestraft, de populistische Reform UK-partij rukt op en de stoel van premier Keir Starmer wankelt. "Je kan door Groot-Brittannië rondrijden en denken dat het Downtown Abbey is, maar veel Britten leven in miserie.", zegt VK-expert Harry De Paepe. "Dat is het gevolg van 80 jaar neergang en je niet kunnen aanpassen aan een wereld die snel verandert. En Labour kan het tij niet keren."

Afrika is vergeven van clichés. Het continent is verscheurd door oorlog, honger, corruptie, staatsgrepen en slechte wegen. Mensen wonen er in lemen hutten, verlangen naar een beter leven in Europa en vluchten. Maar is dat werkelijk zo? "Er is een grote verandering aan de gang in Afrika", zegt Afrika-specialist Stijn Vercruysse. "Jongeren zijn beter opgeleid, hebben een enorme geestdrift en protesteren tegen de corruptie. En ze zijn met héél véél. Afrika is het continent van de toekomst."

De Russische economie zit in zeer slechte papieren. De inflatie is gestegen, de investeringen in de civiele economie zijn gestopt en het leven is fel duurder geworden. "Op korte termijn is een oorlogseconomie goed nieuws, maar slecht nieuws als de oorlog lang duurt. Na 4 jaar begint Rusland eindelijk de kost te zien. Hét kernprobleem is dat Rusland extreem veel kapitaal verbrandt. De enige manier om de economie weer aan de praat te krijgen, is de oorlog stoppen.", zegt econoom Koen Schoors.

Kunnen we nog spreken van ‘internationaal recht’ wanneer staten niet ingrijpen als Rusland Oekraïne binnenvalt, Israël Gaza decimeert, de VS en Israël Iran bombarderen en Iran de Golfstaten aanvalt? Is dit het failliet van het internationaal recht? “Je kan het internationaal recht niet opzijzetten omdat het niet werkt, zo is het niet”, zegt Chris Van den Wyngaert, rechter bij het Internationaal Strafhof. 'De verrekijkers' over het spanningsveld tussen recht en rechtvaardigheid.

De oorlog in het Midden-Oosten heeft catastrofale gevolgen voor Libanon: 2000 doden, duizenden gewonden en 1.5 miljoen mensen -op een bevolking van 6 miljoen- die geen huis meer hebben. "Mensen leven in schuilkelders, in tentjes of op straat. Kinderen gaan er niet meer naar school, want alle scholen zijn gesloten. En de medische toestand in het land ligt aan diggelen." VRT-journaliste Inge Vrancken is net terug uit het gebied en was getuige van de destructieve impact van de oorlog op het land.

De verkiezingen in Hongarije van zondag zijn de belangrijkste in Europa dit jaar. Repressieve wetten en economische druk maken Orbáns positie steeds wankeler. Hoe voelt het om te leven in een land waar vrijheden steeds verder afbrokkelen? Hoe groot is de invloed van Orbán binnen Europa, en wat betekent zijn band met Poetin voor de rest van de EU? Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen kijkt naar het Hongarije van vandaag en wikt en weegt wat de toekomst kan brengen.

“Geweld is van alle tijden. Het is in het verleden zo vaak gebruikt door verschillende ideologieën en religies. De islam heeft daar geen patent op. Kijk naar de vorige eeuw, dat was een van de bloedigste in de menselijke geschiedenis en daar kwam God nauwelijks aan te pas.” Volgens moslimtheoloog Khalid Benhaddou wordt religie vaak gebruikt als symbool, als de 'taal van het conflict', terwijl er onderhuids andere oorzaken zijn. Over geopolitiek en de rol van religie in onze huidige samenleving.

"Noch Rusland, noch Oekraïne is aan het winnen. Er is geen militaire overwinning. Aan beide kanten niet. En dat maakt het zo complex. In 2025 heeft Rusland amper 0,8 procent van het Oekraïens grondgebied veroverd. Op dit tempo verovert Rusland Oekraïne pas over een eeuw", zegt defensiespecialiste Michelle Haas. Maar, moeten wij Rusland nu vrezen? Of Iran? En komt er hier een oorlog? Of zijn we al in oorlog? Björn Soenens en Kobe Ilsen over de toenemende gewapende conflicten in de wereld.

"We staan voor de grootste bezuinigingen ooit op ontwikkelingshulp, waardoor middenveldorganisaties het zwaar krijgen", zegt professor Sara Kinsbergen. Toch gelooft ze dat je als individu impact hebt: “We kunnen allemaal naar de overheden kijken, maar ik geloof ook dat je voor jezelf kan bedenken welke keuzes je maakt.” Begint een betere wereld bij jezelf of bij systeemverandering? De Verrekijkers zoeken het uit in deze aflevering met prof. Duurzame Ontwikkeling Sara Kinsbergen.

"Er is in het Midden-Oosten de voorbije 30 jaar geen oorlog geweest waar Israël niet bij betrokken is geweest. Elke potentiële tegenstander, rivaal of concurrent heeft Israël vijandig vernietigd. En Iran is de laatste in de rij." Volgens oorlogsjournalist Rudi Vranckx zijn de oorlogen in het Midden-Oosten één oorlog die eeuwig duurt. En daar lijdt het internationaal recht erg onder: "Het recht ligt zo diep begraven als de bomkraters". De Verrekijkers in gesprek met Rudi Vranckx.

"Zelfs de generaals in de VS weten niet wat het einddoel is in Iran", zegt historicus en Midden-Oostenkenner Koert Debeuf. "Hoe kan die oorlog opnieuw zo slecht voorbereid zijn? Kijk naar Vietnam, Irak, Afghanistan, allemaal oorlogen die de VS zijn begonnen zonder dat het einddoel duidelijk was. En de VS heeft die oorlogen niet gewonnen hé. Ze creëren drijfzand in een land waar ze uiteindelijk niet uit geraken." Kobe en Björn in gesprek met Koert Debeuf over de aanval in Iran.

Ex-premier Guy Verhofstadt pleit voor een nieuwe ideologie, als antwoord op het populisme: “Het is tijd dat de jongere generatie afstand neemt van alles wat ze geleerd heeft en zelf een visie ontwikkelt. Want een ideologie geeft houvast aan mensen en toont een betere toekomst." De vraag rijst: hebben ideologieën dan niet geleid tot vele oorlogen, vanwege hun extreme denkbeelden? Björn en Kobe in gesprek met de ex-premier over nieuwe ideologieën, luie democratieën en gratis data.

Ive Marx pleit voor 'faire fiscaliteit: "Het geld moet je halen bij 95% van de bevolking. Daar is geen ontsnappen aan. Linkse partijen creëren graag de illusie dat je de rijken moet laten betalen en dat alles dan is opgelost. Dat is niet zo. We hebben veel geld nodig en dat haal je in die grote groep. Maar de sterkste schouders moeten wel de zwaarste lasten dragen. Dat is niet links, maar gewoon 'faire fiscaliteit'". De Verrekijkers over de ongelijkheid in de wereld, met hoogleraar Ive Marx.

Via sociale media worden we overspoeld door fake nieuws en valse AI-beelden. De vraag is: wat is er nog écht? Wat mogen we geloven? En kunnen factchecks ons helpen in die eindeloze stroom aan desinformatie? Of zijn factchecks zinloos? "Big tech heeft geen enkele incentive om fake nieuws tegen te houden. Integendeel, ze verdienen eraan. Het is hun business model. Ze gaan het niet aanpakken. De oplossing ligt bij óns." Björn, Kobe en factchecker Tim Verheyden fileren de wereld van desinformatie.

Hoe is het mogelijk dat telkens weer een populistische leider kan opstaan, chaos kan veroorzaken en een massa mensen kan overtuigen met simpele ideeën? Dat is de ‘georganiseerde leugen’, aldus Christophe Bush, directeur van het Hannah Arendt Instituut. Kenmerkend hiervoor is een simpele kijk op de wereld, met een duidelijke vijand en een sterke figuur die zegt: ‘ik ga jullie probleem oplossen’. Wat in nazi-Duitsland gebeurde, dezelfde patronen zie je nu in de VS opduiken.

"Ik denk dat er goede redenen zijn om te denken dat kunstmatige intelligentie ook op lange termijn grootschalige negatieve gevolgen kan hebben, die in het verlengde liggen van een nucleaire dreiging." Als dat geen nieuws is dat inslaat als een bom?! Techniekfilosoof Lode Lauwaert wijst -naast de voordelen- ook op de grote gevaren van A.I.. Hij pleit voor een moratorium: stop de ontwikkeling van superintelligente systemen en denk eerst na over de gevolgen. Zeker luisteren! Razend interessant.

Je zou het presidentschap van Trump kunnen samenvatten als de 'nv Sloopwerken Trump'. Alles wat de VS ooit heeft opgebouwd - en wat voor iedereen de norm leek - moet eraan geloven: hulp voor Afrika, budget voor wetenschappelijk onderzoek, de NAVO, goede banden met Europa, ... en ga zo door. De lijst is eindeloos. Het lijkt alsof de man in het Witte Huis vierkant zijn goesting doet. Of zo lijkt het toch?! Kobe Ilsen en Björn Soenens vragen het aan Prof. Amerikanistiek Bart Kerremans.

Iran staat in brand. Na decennia van onderdrukking komt het volk opnieuw in opstand tegen het islamitische regime. Maar kan deze revolutie slagen waar eerdere opstanden faalden? Politicologe Elly Mansoury, zelf geboren in Teheran, praat met Kobe Ilsen en Björn Soenens over de watercrisis, de economische ineenstorting en de bloedige repressie. Over de rol van vrouwen, de schaduw van 1979 en de vraag of buitenlandse inmenging helpt of juist schaadt.

NOS-journalist Sander van Hoorn schetst hoe Trump en Netanyahu de spelregels herschrijven. Gaza ligt in puin, de Westelijke Jordaanoever verhardt, en Israël schuift steeds verder weg van een open democratie. Ondertussen wankelt de internationale rechtsorde en groeit de machtspolitiek. Wat betekent dit voor vrede, voor Europa en voor een regio die de wereld blijft verdelen?

Waarom dreigt Trump met militair ingrijpen in Venezuela? Wat zit er achter de bombardementen op 'drugsboten'? En hoe overleeft het regime van Maduro ondanks de diepe crisis? Kobe Ilsen en Björn Soenens praten met antropologe Eva van Roekel over de politiek in Venezuela, de erfenis van Chavez, de verdeelde oppositie en het conflict met de Verenigde Staten.

Duitsland, ooit de motor van Europa, worstelt met vernieuwing. In deze aflevering van De Verrekijkers praten Kobe Ilsen en Björn Soenens met Duitsland-kenner Jeroen Reygaert over hoe een land van gründlichkeit en zekerheid achterop raakt in de 21e eeuw. Van het Wirtschaftswunder en het schuldgevoel na WOII tot Merkel, migratie en de energiekeuzes die miljarden kosten. Hoe verklaar je een natie die alles 105% zeker wil weten, maar de boot mist in digitalisering en geopolitiek?

Frankrijk, ooit motor van Europa, kampt met politieke chaos, torenhoge schulden en sociale onrust. Voormalig VRT NWS-journalist Rony Van Gastel schetst hoe Macron van wonderkind tot worstelende president evolueerde, waarom pensioenhervormingen stranden en hoe extreemrechts oprukt. Is Frankrijk nog het paradijs, of de kanarie in de Europese koolmijn?

"We hebben bloed aan onze handen omdat er niet wordt ingegrepen." Dat zegt Soedan-expert Anette Hoffmann over de aanhoudende humanitaire crisis en genocide in het land. Meer dan 12 miljoen mensen zijn op de vlucht en burgers worden getroffen door systematisch geweld en hongersnood. "De druk van de publieke opinie moet groter worden. We hebben hier regelmatig demonstraties voor Gaza, maar ik zie nog geen regelmatige, grootschalige demonstraties voor Soedan."

Kobe Ilsen en Björn Soenens gaan in gesprek met Jill Peeters, weervrouw en klimaatexpert. Ze vertelt waarom technologie én natuur cruciaal zijn in de strijd tegen de klimaatverandering, hoe lobby’s verandering tegenhouden en waarom ze ondanks haar optimisme weinig hoop heeft.

Auteur en journalist Geert Mak analyseert hoe de democratie in Amerika onder druk staat en hoe Europa worstelt met verdeeldheid en machteloosheid. In een wereld waar instituties afbrokkelen en leiders zwijgen, pleit hij voor hernieuwd collectief denken en een versterkte Europese positie.

Kobe Ilsen en Björn Soenens praten met auteur Ilja Leonard Pfeijffer over de crisis van de democratie, de opmars van populisme en de rol van Europa in een wereld waar de liberale rechtsstaat onder druk staat. Pfeijffer analyseert hoe ongelijkheid en het falen van het kapitalisme de voedingsbodem vormen voor autocratische leiders, en waarom Europa de fakkel van de democratie moet blijven dragen.

In De Verrekijkers gaan Kobe Ilsen en Björn Soenens in gesprek met Spanje-correspondent Sven Tuytens. Hoe werd Spanje een economische groeier én een politieke dwarsligger in Europa? Ze bespreken migratie, toerisme, klimaatuitdagingen, de erfenis van Franco en de strijd tussen regio’s.

In deze aflevering van De Verrekijkers praten Kobe Ilsen en Björn Soenens over het Amerika van vandaag: een land dat muren bouwt, instituties ontmantelt en dreigt zijn moreel leiderschap te verliezen. Soenens beschrijft hoe ongelijkheid, woede en angst de Amerikaanse droom uithollen, terwijl de wereldorde verschuift richting China en de BRICS.

Kobe Ilsen en Björn Soenens duiken samen met Rusland-kenner Marijn Trio (VRT NWS) diep in de Russische ziel: van het trauma na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie tot de populariteit van Poetin en de rol van propaganda. Waarom verkiezen de Russen stabiliteit boven vrijheid? Hoe voedt de oorlog in Oekraïne hun patriottisme, en hoe reageert Europa op deze hybride dreiging?

Björn Soenens en Kobe Ilsen analyseren samen Midden-Oostenkenner Koert Debeuf de geopolitieke chaos in het Midden-Oosten. Van de aanval op Qatar tot de rol van Israël, Hamas en de VS: Debeuf schetst een onthutsend beeld van een wereldorde in verval. Is Israël nog een democratie? Waarom zwijgt Europa? En wat betekent dit alles voor de Palestijnen? Een diepgravend gesprek over moraliteit, macht en internationale verantwoordelijkheid.

David Van Reybrouck, de Denker der Nederlanden spreekt in deze aflevering van 'De verrekijkers' over de oorlog in Gaza, de erosie van internationale afspraken, de rol van journalistiek, de kracht van burgerparticipatie en zijn persoonlijke rouw om de wereld van vandaag. Een diepgravend gesprek over woede, hoop, schoonheid en vastberadenheid in een tijd die volgens Van Reybrouck “het ergste jaar van de 21e eeuw” is.

Kobe Ilsen EN Björn Soenens en professor Hendrik Vos bespreken de staat van Europa. Ze gaan in op de relatie met Amerika, de oorlog in Oekraïne, interne dreigingen zoals Orban, en de rol van Europa in conflicten zoals Gaza. Vos benadrukt Europa’s kracht in het compromis, maar waarschuwt voor de erosie van fundamentele waarden. Ondanks kritiek blijft hij hoopvol: Europa is traag, maar veerkrachtig.

Kobe Ilsen en Björn Soenens spreken met cartoonist Lectrr over de rol van satire in een wereld vol conflict en desinformatie. Lectrr heeft het over zijn ervaringen met censuur, doodsbedreigingen en zijn internationale inzet voor bedreigde collega’s. Een gesprek over de kracht van humor en de grenzen van vrije meningsuiting.

Onze wereld ondergaat de ene geopolitieke schok na de andere. De wereldeconomie wankelt onder inflatie, stijgende rente, klimaatcrisis, verminderde globalisering en vergrijzing. In deze aflevering van De Verrekijkers duiken Kobe Ilsen en Björn Soenens diep in de staat van de wereldeconomie met Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis. Wat zijn de grote trends? Hoe beïnvloeden ze ons dagelijks leven? En hoe ziet de toekomst eruit?